مشاوره های پزشکی/ چگونه از گرمازدگی درآییم؟ پاسخ دکتر زهره خدایی، متخصص تغذیه


شفقنا زندگی- دکتر زهره خدایی، متخصص علوم تغذیه درباره گرمازدگی می گوید: در فصل تابستان به علت حرارت و دمای بالا و به خصوص اگر با همراه شود، مشکلات مربوط به دماهای پیش می آید. مشکلات معمولا شامل کرم یا گرفتگی های ناشی از گرما یا ضایعات پوستی ناشی از گرما و گرمازدگی خفیف یا گرما زدگی شدید است. علیما زدگی خفیف و شدید با تفاوت متفاوت دارد و در پزشکی اصطلاحاتی متفاوت دارند. معمولاً با افزایش دما مراجعات بیمارستان ها به دلیل کم بودن یا عدم وجود سایر الکترولیت ها یا مشکلات مرتبط با گرما بسیار بیشتر می شود. به خصوص زمانی که دما بالاتر می رود.

متن گفت وگوی خبرنگار شفقنا زندگی با دکتر خدایی را می خوانید:

_ چه کسانی در معرض گرما زدگی یا مشکلات مربوط به گرما قرار دارند؟

گرما شدید زمانی به وجود می آید که بدن از ۳۹.۵ بالاتر می رود

افرادی که بالای ۶۵ سال سن دارند و کودکان زیر ۴ سال و کسانی که فعالیت های بدنی زیادی دارند. به عنوان مثال در محیط باز ورزش های سنگین انجام می دهند یا افرادی که محل شغل شان در محیط باز است و کارهای سنگین در فضای باز دارند. این گروه ها بیشتر مستعد گرما زدگی می شوند. ما نیستیم محیطی زیاد را تحمل می کنم یعنی مکانیزمی ندارد که خودش را خوب خنک کند وقتی از ۳۷ بالاتر می رود، منطقه داخلی بدن است و قادر به محیط بدن است و همان چیزی است که وقتی تب داریم و دماسنج را در می کنم. زیر زبان یا زیر بغل قرار می دهیم آن را می خوانیم. منظور ما از بدن آن دما است. دما در این م از ۳۷ درجه شروع به بالاتر می رود و کم کم عوارض ناشی از گرمازدگی مشخص می شود اما گرما زدگی شدید زمانی به وجود می آید که در بالاترین سطح بدن از ۳۹.۵ می رود. بدن ما خنک کردن خودش مکانیزم های دارد، یکی از مهم ترین مکانیزم ها از طریق تبخیر عرق می باشد که به خنک شدن بدن کمک می کند. اما اگر محیط خیلی زیاد باشد، این مکانیزم کارایی ندارد یا زمانی که ما به اندازه کافی هیدراته نیستیم. چرا که نمی توانم از مکانیزم قوی بدن استفاده کنیم. شاید ندانید که از داروها هستند که این مکانیزم خنک کردن بدن را ناکارآمد می کنند. مثلا داروهای هیستامین که در قرص های سرما خوردگی زیاد می بینیم یا قرص های کولنلژیک که گاهی برای انواع دل درد و اسهال استفاده می شود. داروی دکلژستانت که گاهی اوقات برای درمان از انواع مصرف می شود یا داروهایی که باعث فشار خون مصرف می شود. اینها داروهایی هستند که مکانیزم های مربوط به خنک کردن بدن را تحت تأثیر قرار می دهند و افرادی که این داروها را مصرف می کنند بیشتر در معرض گرما زدگی قرار می گیرند.

-علائم گرما زدگی چه علائمی است؟

مشکلات مربوط به گرما خیلی متفاوت است. ممکن است که فقط احساس تشنگی و گیجی داشته باشد و اگر شدیدتر باشد نیاز به درمان و مراقبت اورژانسی دارد. ممکن است به صورت گرمی و برافروختگی پوست و سردرد تهوع سرگیجه و تپش قلب و گیجی یا حتی از دست دادن هوشیاری باشد.

-چگونه از گرما زدگی کنیم؟

در زمان پیک گرما در محیط بیرون از خانه قرار نگیریم

یکی از کارها این است که مراقب باشید و در موقعیت مکانی بالا قرار بگیرید که هم بیشتر به عنوان مثال در شهرهای جنوبی و در مناطق خوزستان کیش یا بندرعباس باید بیشتر مراقب باشید و در مکان پیک گرم در محیط بیرون باشید. از خانه نگیریم یا در زیر قرار گرفتن یا در مکان هایی که هوای خنک تر است تا مدت طولانی در دمای محیط و گرما نگیریم. از لباس هایی استفاده کنیم که خنک و سبک باشند. رنگ های روشن هستند و حرارت و نور خورشید را جذب نکنند و قابلیت جریان هوا از داخل لباس وجود داشته باشد به دلیل اینکه تعریق با جریان هوا باعث خنک شدن بدن ما می شود. یکی از موضوعات مهم این است که حتما هیدراته باشید. یعنی به اندازه کافی آب بنوشید. از مصرف الکل و نوشیدنی های کافئین دار مانند قهوه خودداری کنید چون فرد را مستعد گرما زدگی و از دست دادن آب می کند. اگر از محیط بیرون بر می گردید و احساس می کنید فورا با دوش آب خنک بدن را پایین بیاورید. همچنین می توانید لباس هایتان را تهیه کنید یا از حوله یا دستمال خیس برای خنک کردن خودتان استفاده کنید یا دستمالی خیس را روی آن بگذارید یا روی پنکه ای که وقتی باد با آن برخورد می کند می تواند محیط را پایین تر بیاورد و شما را بهتر خنک کنید. کند. از آیس پک ها یا همان کیسه های یخ استفاده کنید و آن را در قسمت هایی از بدن که بیشتر دارد مثلا روی گردن یا ناحیه ای زیر بغل قرار دهید. اگر با وجود این مسائل باز هم احساس گرمازدگی یا حالت تهوع یا گیجی بیشتر کردید باید از مراقبت های پزشکی کمک بگیرید.

– یکی از نکات کلیدی در گرما زدگی استفاده از آب و الکترولیت ها است. حالا باید چه مقدار آب بنوشیم؟

زمانی که در معرض هوای گرم قرار می گیرید به ازای هر مدت قرار گرفتن در هوای گرم یک لیوان دیگر بنوشید.

معمولا اگر در هوای گرم قرار نگرفته باشید ۸ تا ۱۰ لیوان آب احتیاط دارید برای آن که بدنتان هیدراته باشد اما زمانی که در معرض هوای گرم قرار می گیرید به ازای هر مدت قرار گرفتن در هوای گرم یک لیوان اضافی تر بنوشید. اگر مقدار زیاد باشد نباید آب خالی نوشید و بهتر است آبهایی باشد که دارای الکترولیت باشد این آبها بهتر است به نوشیدنی ها بپردازند. یعنی اگر کسی ورزش می کند یا فعالیت بدنی زیاد دارد فقط آب به تنهایی کافی نیست. نوشیدنی آب هایی که حاوی الکترولیت ها هستند و آب هایی هستند که برای ورزشکاران توصیه می شوند می توانند مفید واقع شوند. آب سبزیجات هم مقدار زیادی الکترولیت دارد مثلاً آب کرفس و آب گوجه فرنگی که مقدار زیادی الکترولیت دارد که نوشیدنی کمک کننده است. پس از نوشیدن آب که مصرفش به صورت ۸ لیوان آب می باشد. سایر مایعات مصرفی در گرما نباید خیلی شیرین باشند. مصرف نوشابه یا آب میوه های صنعتی که مقدار زیادی شکر دارند فایده ای ندارد. چای هم نباید پررنگ باشد و خیلی کم رنگ نباشد. چای با این کیفیت مشکلی ندارد و تقریباً معادل آب می شود. پس یک فنجان به ازای هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه که باید در معرض گرما قرار گرفتن آب بنوشیم باشد.

بهتر است که آب به پایان نوشیده شود

یکی از بهترین نوشیدنی های حاوی الکترولیت که در دسترس ما است، محلول های ors است

یادمان نوشیدنی آب در فواصل مفید باشد. یعنی بهتر است که آب به نوشیده شود. پس گفتیم بهترین راه حل برای آب و درمان گرما زدگی یا مشکلات ناشی از گرما هیدراته است که باز هم توضیح می دهد که مقدار کافی آب بنوشیم بین ۷ تا ۱۰ لیوان در طول روز و بر اساس اینکه چه مقدار در معرض گرما قرار می گیرد هم یک. فنجان آب در هر زمان یک ربع تا ۲۰ دقیقه قرار گرفتن در معرض گرما آب اضافه تر بنوشیم. اما وقتی تعاریق زیاد نداشته باشد مثل اینکه فعالیت بدنی مان زیاد باشد، باعث می شود الکترولیت ها مثل سدیم و پتاسیم و… را از دست بدهیم. بنابراین نوشیدنی هایی که حاوی الکترولیت است. من به چند نمونه اشاره می کنم. نوشیدنی های ورزشی را می توانید از بیرون تهیه کنید اما چیزی که من معرفی می کنم را می توان در منزل تهیه کرد. حتی می توانید از قبل در فریزر نگه دارید و به صورت خنک استفاده کنید. یعنی نوشیدنی های خنک هم کمک می کند که بدن را بیشتر پایین بیاید. یکی از بهترین نوشیدنی های حاوی الکترولیت که در اختیار ما قرار دارد، محلول های ors است این محلول ها دقیقاً از نظر الکترولیت ها به گونه ای طراحی شده اند که به همان اندازه ای که بدن ما نیاز به این دارد نسبت به ارائه کند.

می توانید پودر ors را به مقداری که گفته می شود می شود مثلاً یک پودر را در یک لیوان آب حل کنید و برای اینکه طعم شور و شیرینی دارد و بی مزه است محل را در یخچال یا فریز نگه دارید و بهتر است همان طوری باشد که مانند آن باشد. و مثل یخ در بهشت ​​یعنی آب و یخ مانند استفاده کنید که نوشیدنی خوبی برای گرمازدگی می باشد و هم برای ورزشکاران و هم برای کسانی که در هوای گرم فعالیت می کنند مفید می باشند. اگر این طعمتان برای خوشایند نبود می تواند مقداری آب پرتقال هم به آن اضافه کند که طعم بهتری به ما بدهد. می توانید آب لیمو ترش را به مقدار یک سوم لیوان با دو سوم لیوان آب معمولی و یک ونیم قاشق چایخوری عسل و یک هشتم قاشق چایخوری نمک مخلوط کنید. این هم یک نوشیدنی الکترولیت خوب است. برای نمکی که نمی توانید از آن استفاده کنید، چون نمک می زنید، فقط از سدیم استفاده کنید، اگر نمک بخورید خب ید هم اضافه می شود، اما آن چیزی است که ما می دانیم برای این که می دانیم آن را می بینیم، نمک های تصفیه نشده است. آیا می توانم در این موارد استفاده کنیم.

در ما این احتمال وجود دارد که نمک های دریا به فلزات وجود داشته باشد، اما نمک معدنی را هم می توانیم داشته باشیم، یعنی آن چیزی که به اسم نمک سنگ فروخته شده می تواند به معنای آن باشد و می تواند به مقدار زیادی از آن استفاده کند. این نوع نمک الکترولیت دارد و کمک کننده است در دستور بعدی می توانید دو فنجان آب را با سه فنجان آب پرتقال و یک فنجان چهارم آب لیمو و یک هشتم قاشق چایخوری نمک تصفیه شده یا نمک و یک فنجان چای خوری عسل با یک لیموترش کنید. هم مخلوط کنید که نوشیدنی حاوی الکترولیت های به اندازه است و می تواند کمک کننده باشد. در همین دستور العمل باز می کند آب لیمو مثلا یک چهارم فنجان با نصف فنجان آب و یک هشتم چای خوری نمک و چهار عدد توت فرنگی و یک چهارم چای چای خوری عسل را مخلوط کنید. این هم طعم دار است و یک نوشیدنی مناسب است.

در دو مرحله می‌تواند مشکل از گرما زدگی را دسته بندی کنیم

همین نوشیدنی ها با مقداری عسل بیشتر به نوشیدنی های ورزشی تبدیل می شود، زیرا هرکسی که فعالیت بدنی زیادی انجام دهد، می تواند در حین ورزش نیاز به مقداری مواد قندی دارد و در همین معالجه ها که می گویم اگر مقدار عسل را به جای یک لیوان سه لیوان بگذارم. چای خوری یا به مقدار بیشتر تبدیل کنیم، نوشیدنی های ورزشی داریم. اولین نوشیدنی های الکترولیت است و این دستور برای نوشیدنی های ورزشی می باشد. ما در دو مرحله می تواند مشکلی را ایجاد کند که از گرما زدگی را دسته بندی کنیم در مرحله اول زمانی که دما کمتر به سر درد و تهوع و استفراغ و صورت و حتی بیقراری و تشنگی و استرس و اضطراب، عدم تعادل، نبض ضعیف و رخ می دهد. تند و یا تعریق شدید و بالا رفتن زیر بدن ۴۰ درجه سانتی گراد است. این علیم در مرحله اول قابل مشاهده می باشد. اگر به این حالت رسیدید در زیر سایه یا مکانی که هوای خنک داشته باشید باید بدن آب بنوشید و را با کمپرس خنک کنید یا دوش آب سرد کنید. برای پایین آمدن دمای بدن در مرحله ی دوم که مرحله شدیدتری می باشد اگر از ۳۹.۵ یا ۴۰ درجه بالاتر باشد علایم سردرد و تهوع و استفراغ دارد در اینجا نبض خیلی تند شده است و تشنگی شدیدتر است و زبان تورم و خشکی دارد. و یا حالتی وجود دارد که نمی‌جی برای درستی نمی‌یابیم یا نمی‌توان با کسی که در مقابلش قرار گرفت، تصمیم گرفت. این از دسته علائم گرمازدگی می باشد که ارتفاع آن بالاتر از ۴۰ درجه است. این وضعیت به سرعت می تواند به طرف تشنج و حتی کما برود و ممکن است که بدن در این حالت تعریق داشته باشد یا نباشد. فهرست خیلی جمع شده و ظاهر پوست داغ نشان داده نمی شود. دمای داخل بدن خیلی گرم است ولی ظاهر پوست با لمس دست خیلی گرم نیست در این مرحله بدن را خیلی پایین بیاورید. ولی از هر چیزی که به شما کمک کند نیاز است قبل از انجام کار با اورژانس تماس بگیرید زیرا اگر این وضعیت پیشرفت بهتری داشته باشد ممکن است قادر به این کار نباشید ولی بعد از آن خودتان شروع به خنک کردن بدن و استفاده از مایعات کنید.